SRPSKO-CRNOGORSKO NAČERTANIJE – OGNJEN BOJANIĆ

Srbija i Crna Gora – „dva oka u glavi“,sve je više osporavna teza. Da li je uistinu tako,da li smo mi samo susedi kako navodi sadašnja,,crnogorska” istorijografija ili ‘pak nešto više?

Svi znamo za dešavanja iz zgrade Podgoričkog duvanskog monopola s’ kraja 1918.godine kada se na Velikoj Narodnoj skupštini srpskog naroda u Crnoj Gori,izglasalo istorijsko prisajedinjenje Crne Gore Srbiji.
Međutim,obrisi i prvi konkretni koraci ka ujedinjenju dve zemlje sa istim karakterom,vidljivi su skoro pola veka ranije, o čemu svedoči i dokument o kojem će biti više reči u nastavku.

Sredinom 19.veka sve je jača težnja balkanskih naroda za sveobuhvatnim oslobođenjem područja koja su se nalazile u sklopu Osmanskog carstva.Najveći zagovarač te ideje bio je tadašnji vladar kneževine Srbije Mihailo Obrenović.Osnovni cilj bilo je okupljanje,jačanje i savezništvo balkanskih naroda, i u svetlu ideje o sveopštem Balkanskom savezu, došlo je i do potpisivanja sporazuma na relaciji Beograd-Cetinje,o kome se malo zna, a koji govori o visokim nastojanjima dva srpska vladara Mihaila i Nikole.

Tog 23.septembra 1866.godine na Cetinju biva potpisan dokument koji u istoriji nosi ime ,,Načertanije knjaza Nikole i knjaza Mihaila”, i po svemu sudeći, bio spontani nastavak izvornog ,,Načertanija” iz 1844.godine,koji je nesumnjivo utabao put ka oslobođenju od Turaka,a ,čiji je idejni tvorac bio najugledniji srpski političar tog doba, Ilija Garašanin.

Sporazum se bazirao na vojnoj saradnji Srbije i Crne Gore zajedno sa drugim balkanskim zemljama,u svrhu oslobađanja porobljenog naroda,imao je i moćnu simboliku srpske složnosti,koja nam, složićete se, manjka kroz istoriju, kao i važnu komponentu koja je podrazumevala opšte ujedinjenje Srbije,Crne Gore i drugih srpskih zemalja u jednu srpsku državu,i tada bi knjaz Nikola bio spreman da se odrekne svog prestola,o čemu govori član dva ovog sporazuma.

• Ako sa božijom pomoću bude krunisano ovo preduzeće sa potpunim uspjehom, to jest da se cio srpski narod u Turskoj oslobodi i ujedini u buduću veliku Srbiju, onda i pod tim uslovom Knjaz Crne Gore svečano obećava da će Crnu Goru pridružiti i ujediniti s tom velikom državom, priznavajući Knjaza Mihaila za vladaoca te cjelokupne srpske države.

Nakon što su preduzeti prvi konkretni koraci, narednu fazu činilo je otvaranje posebne kancelarije na Cetinju,na čelu sa predstavnikom Srbije Milanom S. Piroćancem, koja je dogovarala i usklađivala sve segmente vezane za pripremanje,naoružavanje vojske, određivanje vojnih ciljeva a kasnije i potencijalno spajanje dve komande,ukoliko bi se za to stekli valjani uslovi…

U prilog tezi da se ova ideja ozbiljno shvatila i da se njoj na pravi način pristupilo,ide i činjenica da je Milan S.Piroćanac, slao obimne i temeljne izveštaje o stanju i raspoloženju koje je vladalo u knjaževini Crnoj Gori,a koji su kasnije bili objavljeni u formi knjige.

Ognjen Bojanić, student Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu

Približavanje Srbije i Crne Gore,odvijalo se po planu,a Mihailo je aktivno radio i na ostvarivanju drugih diplomatskih ciljeva,pa tako iste godine biva ostvaren i kontakt sa hrvatskim političarem Štrosmajerom. Godinu dana kasnije bugarska emigracija dogovara formiranje zajedničke države na konfederalnim osnovama sa Srbijom, dok Grčka kao glavni saveznik sve planove prati u stopu.

Do naglog pada i napuštanja ove ideje, došlo je nakon atentata i ubistva knjaza Mihaila 29.maja 1868.godine,od strane tadašnjih radikala Pavla i Koste Radovanovića, kada je odmah nakon smrti knjaza, Crna Gora stavila sporazum van snage, uvidevši da nije spremna da iznese ulogu ujedinitelja i predvodnika.

Dolaskom Milana Obrenovića na vlast, odnosi na relaciji Petrović-Obrenović su bili u silaznoj putanji, o čemu svedoči i venčanje, budućeg kralja Srbije, Petra I Karađorđevića i ćerke knjaza Nikole Zorke, koje je sam vladar Srbije okarakterisao kao licemerje i izdaju.

Naš narod voli da kaže ,,nikad nije kasno” za većinu situacija. Međutim, možda je baš do ujedinjenja Srbije i Crne Gore došlo prekasno.

Oklevanje i kasnije sve jača prećutna borba oko srpskog prestola između Njegoš-Petrovića sa jedne i Obrenovića, kasnije i Karađorđevića sa druge strane, dali su mogućnost današnjim ,,crnogorskim” konvertitima,da izvrnutim činjenicama i poluistinama manipulišu narodom,knjaza tj.kralja Nikolu predstave kao borca protiv velikosrpskog hegemonizma a Božićni ustanak istaknu kao legitimnu borbu protiv srpske okupacione vojske. Zato im sada samo treba postaviti pitanje: a kako je okupator onaj koji ih je oslobodio?

Nema laži koje su večno trajale a tako neće ni ove sada plasirane, pa ću stoga, ovaj članak završiti citatom kralja Nikole Petrovića koji kaže:

,,Da mi je cijelo prikupljeno Srpstvo zagrliti,da mi je sve njegove neprijatelje spržiti”!

U nastavku su članovi sporazuma, zajedno sa članom 2. koji je već naveden:

• Njihove Svjetlosti Knjaz Srbije i Knjaz Crne Gore obvezuju se i zalažu jedan drugome riječ, da će u najvećoj saglasnosti i iskrenosti raditi, da se što prije spremi ustanak protivu Turske pak da se cio srpski narod u Turskoj oslobodi od turskog jarma i u jednu srpsku državu spoji.

• Ako sa božijom pomoću bude krunisano ovo preduzeće sa potpunim uspjehom, to jest da se cio srpski narod u Turskoj oslobodi i ujedini u buduću veliku Srbiju, onda i pod tim uslovom Knjaz Crne Gore svečano obećava da će Crnu Goru pridružiti i ujediniti s tom velikom državom, priznavajući Knjaza Mihaila za vladaoca te cjelokupne srpske države.

• Ako, Božijom pomoću, bude krunisano uspjehom preduzeće koje se pred očima ima i koje je izloženo u prvom članu, to knjaz Crne Gore obećava svečano da će i Crnu Goru pridružiti Srbiji i za vladara celokupne srbske države priznati kneza Mihaila.

• U takvom slučaju, cijeneći visoko plemenita i patriotska požrtvovanja Njeg. svjet. knjaza crne Gore, Njeg. svet. knez Srbije obećava najsvečanije u svoje i ime Srbije, da će Njeg. svjet. knjaz Crne Gore i njegova porodica, ne samo zadržati svoje knjaževsko dostojanstvo, nego da će i njegova osobita briga biti, da se vladajućem knjazu Crne Gore stvori u novoj srbskoj državi i moralno i materijalno sjajan položaj.

• Naročito se osigurava sada vladajućem knjazu Crne Gore rang princa od vladajuće porodice i prvenstvo pred svima, posle vladaoca i njegovog zakonitog naslednika, ako bi takvog bilo. Pored toga osigurava se knjazu Crne Gore godišnja civilna lista od 20.000 dukata. Tako isto, vodiće se računa o materijalnom i moralnom položaju svih bliskih srodnika Njegove svjetlosti knjaza Crne Gore.

• Ako bi se Crna Gora spojila sa Srbijom, to Njeg. svet. knez Srbije obećava da će sve one starešine i činovnike, koji bi se u vrijeme spajanja kao starešine i činovnici u Crnoj Gori zatekli, smatrati kao i ostale starešine i činovnike srbske i što se plata i materijalnog položaja tiče u svemu jednako s njima postupati.
Po sebi se razumije da će i sav narod crnogorski ući u uživanje
sviju onija prava i sloboda koje narod srbski uživa.

Piše: Ognjen Bojanić, student prava

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Translate to: